Beroepsprofiel

Arboverpleegkundige, een verpleegkundig specialist breed inzetbaar in de Arbo-zorg.

De arboverpleegkundige is werkzaam in het kader van de arbeidsomstandighedenzorg, ook wel arbozorg genoemd. De arbozorg richt zich op bescherming en de bewaking van de mens in zijn arbeid en de arbeidsomstandigheden. Dit vindt zijn wettelijke basis in de Arbeidsomstandighedenwet (de Arbowet). De arboverpleegkundige richt zich binnen dit kader op de mens in relatie tot de arbeid.
Sinds het verschijnen van 'Profiel van de Bedrijfsverpleegkundige' in 1992 hebben de organisatie en de inhoud van de dienstverlening van bedrijfsgezondheidszorg in Nederland een hectische tijd doorgemaakt. Onder invloed van wetgeving is in korte tijd een volledige cultuuromslag tot stand gekomen. Bedrijfsgezondheidszorg is geïntegreerd in arbozorg en de dienstverlening wordt geleverd door arbodiensten. Zij verlenen diensten aan bedrijven en instellingen vanuit een marktgerichte instelling. Actualisering van het beroepsprofiel van één van de spelers binnen deze markt is dan ook een logische stap. In Profiel'97 (op te vragen bij het secretariaat) kunt u lezen tot welke arbodeskundigheid de bedrijfsverpleegkundige uit de jaren tachtig is doorgegroeid.

Veranderingen
De veranderingen in deze sector zijn zeer ingrijpend geweest, het antwoord van de verpleegkundige beroepsgroep die binnen deze branche actief is eveneens. Zulke radicale veranderingen verantwoorden een aanpassing van de naam van de professional. De commissie Taken en Deskundigheid (TD) heeft gemeend dat voor de bedrijfsverpleegkundige de tijd rijp is om verder te gaan als arboverpleegkundige: een verpleegkundig specialist werkzaam in de sector ARBO. Door oriënterende veldverkenning is gepolst hoe de beroepsgroep hier tegenover staat. De geraadpleegde collegae zijn willekeurig geselecteerd waarbij de werkplek en het aantal jaren ervaring criteria waren voor selectie. Op deze wijze is getracht binnen de beperkte mogelijkheden die beschikbaar waren een representatief beeld van de beroepsgroep te destilleren. De betreffende collegae hebben, hoewel soms aarzelend, overwegend positief op de naam arboverpleegkundige gereageerd. Reacties van gelijke strekking werden gepeild bij niet-verpleegkundigen.

Actualisering
In mei 1997 is tijdens een bijeenkomst met de leden van de BAV aan de hand van twee stellingen gediscussieerd over de keuzen die de commissie Taken en Deskundigheid heeft gemaakt tijdens het proces van actualisering van het beroepsprofiel. De verpleegkundige vooropleiding werd door de aanwezige leden ook als onder scheidend gezien. Om de beroepsuitoefening vandaag de dag goed te kunnen doen werden de taakgebieden genoemd in Profiel'97 als goede basis gezien. Het om strategische redenen niet noemen van specifieke activiteiten en de uitbreiding van de deskundig-heidseisen in de richting commerciële dienstverlening waren keuzen, die door de leden werden gewaardeerd. Het uitspreken van het vereiste niveau is ook een aanvulling op het profiel uit 1992. Het profiel is nu geactualiseerd, de beroepsontwikkeling gaat door. De commissie hoopt dat deze stap in het ontwikkelingsproces bijdraagt aan een verbetering van de positie van de arboverpleegkundige.

Een samenvatting van Profiel'97
Veranderingen in de Arbowetgeving en de noodzaak van preventie in de arbeid, hebben sinds de begin jaren negentig tot gevolg gehad dat de bedrijfsgezondheidszorg is geïntegreerd in arbozorg. Waar nieuwe spelregels worden geïntroduceerd ontstaat een nieuw spel. Het spel heet nu Arbozorg en de spelers arbodeskundigen of arboprofessionals. De arboverpleegkundige is één van hen. In Profiel'97 wordt de positie van de arboverpleegkundige binnen deze sector verantwoord en wordt richting gegeven aan de beroepsontwikkeling.

Verpleegkundig specialist
Profiel'97 is afgestemd op actuele ontwikkelingen als de Wet Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG), professionalisering van verpleegkunde, organisatieontwikkeling van arbodienstverlening en inhoudelijke beroepsontwikkeling van de arbozorg. De heterogeniteit van de beroepsgroep van arboverpleegkundigen is door de commissie Taken en Deskundigheid (TD) erkend en als uitgangspunt genomen. De commissie is van mening dat de arboverpleegkundige is uitgegroeid tot een verpleegkundig specialist in het extramurale veld van de gezondheidszorg dat wordt aangeduid met arbo. De naam arboverpleegkundige verantwoordt de verpleegkundige beroepsuitoefening binnen een gespecialiseerd vakgebied.

Het werkterrein
Het werkterrein van de arboverpleegkundige is veranderd. Geïntegreerde arbozorg betekent zorg voor arbeidsomstandigheden in relatie met ziekteverzuim. De integratie van arbo- en ziekteverzuimbeleid biedt mogelijkheden aan arbodeskundigen die op beide terreinen opgeleid zijn. Aan de uitvoering van arbozorg en aan de deskundigheid van de betrokken professionals worden tegenwoordig inhoudelijke en procesmatige eisen gesteld. Deze eisen spelen een rol bij de beroepsontwikkeling. Tevens speelt een rol dat er binnen arbodienstverlening meer en meer wordt gesproken over de eerstelijnsdeskundigheid, generalistische deskundigheid op het gebied van Veiligheid Gezondheid en Welzijn. De arboverpleegkundige heeft deze deskundigheid in het verleden reeds ontwikkeld en profileert zich nu als de eerstelijnsarbodeskundige bij uitstek.

Het vakgebied
Binnen de arbozorg past de verpleegkunde als vakgebied. De omgeving waarin de verpleegkundige handelt en het aandachtsgebied arbo zijn echter specifiek. Dit vereist een aparte opleiding. Net als bij andere extramuraal werkenden vanuit de individuele gezondheidszorg wordt de relatie met de individuele werknemer anders ingevuld. Het bewaken en/of bevorderen van de individuele gezondheid van de werknemer is de centrale doelstelling van de arboverpleegkundige. De manier waarop deze doelstelling wordt nagestreefd verschilt met de intramuraal werkende collega's omdat de arboverpleegkundige met een complexe omgeving heeft te maken. Het handelen binnen een dergelijke complexe omgeving vereist tevens scholing.

Taakgebieden
Taakgebieden van de arboverpleegkundige zijn :

• oriëntatie op het arbo- en verzuimbeleid van organisaties
• inventariseren van belastende factoren en informatie over
• belastbaarheid van werknemers
• evalueren van onderzoeksresultaten
• verslaglegging van onderzoeksresultaten
• adviseren over de opzet en uitvoering van het arbo- en verzuimbeleid van organisaties
• informeren en instrueren van werknemers
• begeleiden van (zieke) werknemers en bijdragen aan reïntegratietrajecten

Functioneringseisen
De arboverpleegkundige dient om dit goed te kunnen doen:

• inhoudelijk deskundig te zijn op het terrein van arbeid en arbeidsomstandigheden.
• kennis te hebben van wetgeving op het terrein van arbeidsomstandigheden en ziekteverzuim
• organisaties en organisatieprocessen te kunnen analyseren
• communicatieprocessen weten te bevorderen
• gedrag te kunnen beïnvloeden
• onderzoek te kunnen opzetten en uitvoeren alsmede beoordelen

Kennis en vaardigheden
Om binnen de eerstelijn de bovengenoemde taakgebieden te kunnen invullen dient de arboverpleegkundige naast de verpleegkundige kennis en vaardigheden :

• schriftelijk en mondeling te kunnen rapporteren en communiceren
• over adviesvaardigheden te beschikken
• marktgericht te kunnen opereren binnen commerciële dienstverlening

Registratie
Een arboverpleegkundige die beschikt over een afgeronde opleiding verpleegkunde én een erkende specialisatie arboverpleegkunde komt in aanmerking voor registratie, maar moet dan wel 2 jaar werkervaring kunnen aantonen. Hij/zij moet over deze peiode gemiddeld 16 uur per week werkzaam zijn in het vakgebied Arbeid en Gezondheid en minimaal 10 punten hebben verzameld door bij- en nascholingsactiviteiten, bestuurs- en/of commissiewerk en lidmaatschap van de BAV . Voor bestuurs- en/of commissiewerk op het terrein  van het vakgebied kunnen maximaal 4 punten totaal worden verdiend. Voor het lidmaatschap van de BAV kan maximaal 1 punt per jaar totaal worden verkregen.

Het register van arboverpleegkundigen is een initiatief van de beroepsvereniging ter bewaking en bevordering van de kwaliteit van de beroepsbeoefenaars. Van de eerstelijns arbodeskundige wordt verwacht dat deze in hoge mate zelfstandig binnen het team van de arbodienst kan functioneren. Verwacht mag worden dat het werk- en denkniveau van de arboverpleegkundige, die op basis van gelijkwaardigheid opereert binnen de eerstelijn van de arbodienst, tenminste op HBO-niveau is. De commissie TD van de BAV wil met Profiel'97 bijdragen aan een gefundeerde positie van de Arboverpleegkundige binnen het werkterrein van de arbodiensten. Het is aan de arboverpleegkundige zelf om via het profiel, maar zeker ook via de taakuitoefening in de praktijk deze positie te bewijzen en verder te ontwikkelen.